Van kibbelkabinet naar kamelencoalitie: een brakke meerderheid baart slappe compromissen
De federale meerderheid lijkt enkel nog een numerieke realiteit. Het gebrek aan eenheid leidt stilaan tot onbehoorlijk bestuur.
“We hebben bewezen dat we nog beslissingen kunnen nemen”, zo stelde premier Bart De Wever (N-VA) deze week “optimistisch” vast, nadat hij eindelijk een compromis had kunnen bereiken met de MR en CD&V rond de overbevolking in de gevangenissen en de militairen op straat. Dat akkoord kwam er met maanden vertraging. Maar, zo verklaarde De Wever, “wij zijn een coalitieregering van vijf partijen en daar zit een heel breed spectrum op. Elke beslissing wordt dan lastig.” Niet alleen dat, maar elke beslissing dreigt ook het resultaat te worden van veel geven en nemen, waardoor ze het doel voorbijschiet.
Het jongste akkoord werkt immers zichzelf tegen. Om capaciteit vrij te maken in de gevangenissen komen er nu inderdaad meer veroordeelden in aanmerking voor een enkelband, maar alleen als de strafuitvoeringsrechter dat opportuun acht. Tegelijk worden de regels voor een pure strafkorting strenger, kwestie van toch te kunnen zeggen dat deze regering “het gevoel van straffeloosheid tegengaat”, zoals het regeerakkoord dicteert. Het hoogst haalbare bleek de kleinste gemene deler tussen de partijen aan tafel. Zelfs De Wever twijfelt of het veel verschil zal maken, volgens minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) kon het ambitieuzer.
In de kering, zo vreest de socialistische vakbond ACOD, zouden er weleens méér gevangenen op een matras op de grond moeten slapen. “Een politiek spel op kap van gedetineerden en het personeel”, klinkt het bij de vakbond. Een typisch Belgisch compromis, werd dat bij De Wever.
Al had de premier ook zijn boutade over de “lelijke kameel” kunnen recycleren. Zo noemde De Wever eerder dit jaar de veelbesproken btw-hervorming die zijn regering voor onder meer afhaalmaaltijden had bedisseld. Een hervorming van de btw-tarieven zelf – het “raspaard” dat De Wever in gedachten had – maakte plaats voor meer ‘gerichte’ verhogingen waar de regering zich compleet op miskeek. Maar het hielp wel om de begroting 2026, die deze week goedgekeurd werd in het parlement, te laten landen.
De waarde van een akkoord wordt zo het feit dat er een akkoord is. Dat moet op zich al daadkracht suggereren, ook al is die er in de feite veel minder. Rond de overbevolking in de gevangenissen is er nu vooral even politieke vrede en tijd gekocht. De stoet aan kamelen wordt zo langer, na het eerdere gebricoleer rond bijvoorbeeld de centenindex, de meerwaardebelasting of de pensioenmalus. De kleine lettertjes, vrijstellingen en voorwaarden die ook bij deze hervormingen horen en die maken dat een politiek akkoord überhaupt mogelijk werd, leiden tot erg complexe regelgeving die op gespannen voet staat met rechtszekerheid voor burgers en bedrijven en met budgettaire efficiëntie voor de overheid. Volgende week krijgt de regering vrij letterlijk de rekening gepresenteerd voor al haar budgettaire creativiteit, wanneer het Monitoringcomité becijfert hoezeer de begroting alweer uit koers is.
Woestijn van verdeeldheid
Die lelijke kamelen ontstaan natuurlijk in een woestijn van politieke verdeeldheid. Ook daar zet de erosie zich verder die al bij vorige federale meerderheden zichtbaar was. Ten tijde van de regering-Michel (2014-2018) werd het etiket ‘kibbelkabinet’ bedacht, maar tien jaar daarvoor was er al de veelbesproken ‘opendebatcultuur’ onder de regeringen-Verhofstadt. Een coalitieregering is nooit een vriendenclub, maar naarmate er deze eeuw steeds meer partijen – Vlaams én Franstalig – nodig waren om de federale meerderheid te vormen, hoe meer de meningsverschillen openlijk dienden geaccentueerd te worden. Kwestie van als partij nog op te vallen en vooral niet samen te vallen met de compromispolitiek die een coalitie van vier, vijf, zes, zeven partijen kenmerkt.
Zaken moeten fel bevochten worden, ook al gaat het over het toelaten van bepaalde smaakjes in vapes. Het narcisme van de kleine verschillen, zo werd die profileringsdrang destijds omschreven door Joachim Coens in de luttele jaren dat hij voorzitter van CD&V was. Die profileringsdrang stond collectieve antwoorden in de weg, waarschuwde Coens. Zoveel politieke souplesse betekende vooral het snelle einde van Coens. Zijn opvolger, Sammy Mahdi, pakte het anders aan.
De dynamiek leek een hoogtepunt te hebben bereikt onder de regering-De Croo, maar kent een voortzetting binnen de regering-De Wever. Aanvankelijk kondigde vooral Vooruit zich aan als een stoorzender in een voor de rest centrumrechts blok. Maar intussen schuurt en kraakt het langs alle kanten. De Franstalige partners MR en Les Engagés raken steeds moeilijker samen door een deur en ook voor het buitenlands beleid is de regering nog steeds op zoek naar een gedeeld kompas. Iets wat De Wever zelf bewees door te pleiten voor normalisering, op termijn, van de relaties met Rusland.
De brutaalste illustratie van het gebrek aan ploeggeest was natuurlijk de manier waarop de MR en de N-VA achter de rug van Verlinden en CD&V een handigheidje vonden om toch militairen te kunnen vorderen voor de bewaking van Joodse instellingen. Beide partijen waren de gijzeling door CD&V in het dossier beu. Met de goedkeuring van de premier, die de vernedering voor CD&V zei te zullen wegmasseren. Het bredere akkoord rond de gevangenissen en militairen moest bewijzen dat de massage was gelukt, maar het beeld dat blijft, is dat van een meerderheid die voortdoet ondanks diepe verdeeldheid, niet van een coalitie die werkt vanuit de overtuiging dat het collectief kan winnen.
De peilingen werken dat ook in de hand. Achter de opmerkelijke populariteit van De Wever staat een regering die haar meerderheid al even kwijt is. Voor geen enkele partij staan de sterren echt gunstig, voor Les Engagés en zeker de MR staan ze ronduit slecht. Dat belooft voor de lastige klim naar wat De Wever omschrijft als de “laatste grote ronde in de budgettaire sanering”, of toch wat deze regeerperiode betreft. Dat ultieme gesprek over de budgettaire ambities van deze regering en de nodige maatregelen daartoe zal de rest van dit jaar kleuren en het finale palmares van Arizona bepalen. En zoals De Wever zelf al voorspelde, is de kans groot dat daarbij nog enkele kamelen de woestijn zullen worden ingestuurd.